ด้วยคำถามที่ว่า
“ดิสเพลย์ประเภทไหนที่เป็นที่พึงพอใจและมีความเหมาะสมสำหรับผู้สูงวัย”
สารตั้งต้น
พิพิธภัณฑ์เป็นองค์กรที่เพื่อกระจายองค์ความรู้ในหลากหลายด้าน ไปสู่ประชาชน เป็นการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับบุคคลทุกกลุ่ม ทุกวัย แต่เป็นที่ทราบกันดีว่า ส่วนมากพิพิธภัณฑ์จะมุ่งเน้นไปที่กลุ่มนักเรียน นักศึกษา เยาวชน คนรุ่นใหม่ หรือกลุ่มครอบครัว กระทั่งในช่วงเวลาไม่นานมานี้ เมื่อโครงสร้างประชากรของโลกได้เข้าสู่สังคมของผู้สูงวัยอย่างสมบูรณ์ หรือ Aging Society ไม่เว้นแม้แต่ประเทศไทยที่ได้เริ่มตระหนักถึงความต้องการและการรองรับสังคมผู้สูงวัยกับการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับผู้สูงวัย การเรียนรู้ฯ เป็นไปในลักษณะการเรียนรู้ตามอัธยาศัยเน้นรูปแบบที่ต้องมีการทำ “กิจกรรม ดังนั้น การออกแบบพิพิธภัณฑ์เพื่อเป็นสถานที่ให้ความรู้ ความเพลิดเพลินที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงวัย จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องตระหนักและทำความเข้าใจ”
สิ่งที่เป็นส่วนเชื่อมต่อระหว่าง เรื่องราวภายในพิพิธภัณฑ์กับผู้ชม คือการเชื่อมต่อด้วยดิสเพลย์ (Display) รวมถึงสิ่งของหรือวิธีการจัดแสดง ซึ่งจะเป็นการสร้างความเชื่อมโยง การกระตุ้นความทรงจำรวมถึงประสาทสัมผัสต่าง ๆ และทำให้รู้สึกมีชีวิตชีวา นอกจากนี้ ยังเกี่ยวข้องในประเด็นการเรียนรู้สิ่งใหม่ และการสื่อสารแลกเปลี่ยนกับผู้อื่น ปัจจัยเหล่านี้ ล้วนมีส่วนสำคัญในการกำหนดรูปแบบการจัดแสดง การวิจัยครั้งนี้จึงให้ความสำคัญกับความพึงพอใจที่มีต่อดิสเพลย์ เพื่อหาข้อสรุปเป็นปัจจัยหรือแนวทางที่นำไปสู่การออกแบบที่สอดคล้องความต้องการของผู้สูงวัย
กรอบการประเมินผลสัมฤทธิ์ของการออกแบบ Bitgood (1994) กล่าวไว้ว่า สามารถวัดผลได้ใน 3 ประเด็นสำคัญ คือ การเปลี่ยนทัศนคติ (Attitude), ระดับความสนใจ (Interest Level) และ ความพึงพอใจ (Satisfaction) สอดคล้องกับการศึกษาของ ชีวสิทธิ์ บุญยเกียรติ (2559) ซึ่งสรุปแนวทางในการประเมินไว้ 4 ประเด็นคือ ความน่าสนใจ (Absorbed), ความตื่นตัว (Active), การได้รู้ (Enlightened) และส่งเสริมคุณภาพชีวิต (Wellbeing) เป็นไปตามแนวทางการออกแบบพิพิธภัณฑ์ที่ต้องการให้ผู้ชม ได้รับความรู้ ความเพลิดเพลิน และสร้างสังคมที่ดี
กรอบการประเมินผลสัมฤทธิ์ของการออกแบบ
1. Bitgood (1994)
2. ชีวสิทธิ์ บุญยเกียรติ (2559)
ด้วยกระบวนการ
วิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพและมีรูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยคำตอบของการวิจัยเป็นการทำความเข้าใจถึงเหตุผล ปัจจัย ความพึงพอใจของผู้สูงวัยที่มีต่อดิสเพลย์ภายในพิพิธภัณฑ์ เพื่อเป็นแนวทางที่นำไปสู่การออกแบบดิสเพลย์ที่สอดคล้องกับความพึงพอใจและความต้องการของผู้สูงวัย
ผลการทดลอง
1. รับรู้ทัศนคติและความพึงพอใจที่มีต่อดิสเพลย์ในพิพิธภัณฑ์ ของกลุ่มเป้าหมายผู้สูงวัย รวมถึง กลุ่มคนวัยทำงาน
2. คำแนะนำเพิ่มเติม เกี่ยวกับประเด็นด้านอารยะสถาปัตย์ (Universal Design) เช่น แสงสว่าง ความสะดวกในการเดินชมพิพิธภัณฑ์ การใช้วัสดุ เป็นต้น
3. ความคิดเห็นเกี่ยวกับการจัดการภายในพิพิธภัณฑ์ เช่น รูปแบบการนำชม การกำหนดระยะเวลาการรับชม ฯลฯ
4. พิพิธภัณฑ์และนักออกแบบ ได้รับทราบข้อมูลเบื้องต้นเพื่อต่อยอดไปสู่ แนวทางการออกแบบดิสเพลย์ที่เหมาะสมและสอดคล้องกับผู้สูงวัย
สื่อการเรียนรู้
เรียนรู้เรื่องเหรียญสำคัญจากพิพิธภัณฑ์เหรียญ
เรื่องน่ารู้จากพิพิธภัณฑ์เหรียญ
ผลการวิจัยเปรียบเทียบคะแนนของผู้สูงวัยและลูกวัยทำงาน
ผลคะแนนของผู้สูงวัย
ผลคะแนนของวัยทำงาน
ผู้วิจัย
