Page 13 - MuseumSiam

การท าเครื่องทอง

ย่านบางล้าพู เป็นย่านชมชนเก่าแก่ เติบโตควบคู่มาพร้อมกับการก่อร่างสร้างพระนครในชวงต้นกรุงรัตนโกสินทร์
ุ
่
เป็นแหล่งอาศัยของผู้คนหลากหลายเชอชาติ ทั้งไทย จีน มอญ มุสลิม มีศาสนสถานส้าคัญ วังที่ประทับของเจ้านาย รวมทั้ง
ื้
ุ
บ้านเรือนของบรรดาขุนนางข้าราชการตั้งอยู่มากมาย อีกทั้งยังเป็นแหล่งรวมช่างฝีมือที่ส้าคัญ โดยเฉพาะชมชนมัสยิดจักรพงษ์
และชุมชนมัสยิดตึกดิน ซึ่งเป็นชุมชนมุสลิมเพียง ๒ แห่งในพระนคร และเป็นกล่มมุสลิมที่มีฝีมือในการท้าเครื่องทอง

แผนที่เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๔ – ๒๔๗๕
แสดงต้าแหน่งที่ตั้งของชุมชนมัสยิดจักรพงษ์และชุมชนมัสยิดตึกดิน

่
ชุมชนมัสยิดจักรพงษ์ส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิมที่อพยพมาจากทางภาคใต้ของไทย ในชวงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ โดยมา
ตั้งรกรากอยู่บริเวณแถบใกล้กับ “โรงไหมหลวง” ริมคลองหลอด บริเวณวัดกลางนาหรือวัดตองปุ ปัจจุบันคือวัดชนะสงคราม
ซึ่งเป็นอาณาบริเวณของพระราชวังบวรสถานมงคลหรือวังหน้า บริเวณตรอกสุเหร่า บางล้าพู และขยับขยายไปตั้งบ้านเรือนอยู่แถบ
ี
ตรอกศิลป์ ถนนบ้านแขกหรือถนนตานี รวมถึงชุมชนมัสยิดตึกดินในปัจจุบัน โดยมุสลิมกลุ่มนี้มีวิชาชพการท้าเครื่องทองติดตัว
มาด้วย ช่างทองที่มีฝีมือบางคนจึงได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าให้เข้าไปเป็นชางทองหลวง ในพระบรมมหาราชวัง มีหน้าที่ผลิต
่
เครื่องทอง (เครื่องประดับตามโบราณราชประเพณีส้าหรับใช้ในพิธีต่าง ๆ เช่น ในพิธีบรมราชาภิเษก พิธีอภิเษกสมรส เป็นต้น)
ู
่
้
และเครื่องราชปโภค (ของใชตามปกติของพระมหากษัตริย์ เชน พานขันหมาก กรรไกรทองค้า เป็นต้น) ถวายแด่
พระมหากษัตริย์และ พระราชวงศ์ตั้งแต่สมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว กลุ่มชางทองชมชนมัสยิดจักรพงษ์จึง
่
ุ
่
มีทั้งกลุ่มชางทองหลวงที่ไปรับราชการอยู่ในพระบรมมหาราชวัง เป็นชางทองที่เป็นข้าราชการประจ้ากับชางทองเบี้ยหวัดรายปี
่
่
ชางทองที่ท้างานในโรงกษาปณ์หลวง และชางทองชาวบ้านที่ท้างานค้าขายเครื่องทอง เครื่องประดับกับราชส้านัก ข้าราชการ
่
่
และพ่อค้าคหบดี
่
จนกระทั่งในสมัยรัชกาลที่ ๖ ชางทองชาวเยอรมันได้น้าเอาวิทยาการและเทคโนโลยีในการท้าเครื่องทองแบบ
ตะวันตก เข้ามาเผยแพร่ในประเทศไทย ซึ่งเป็นกรรมวิธีแบบใหม่ที่น่าสนใจ และแพร่หลายไปอย่างรวดเร็ว ส่งผลกระทบ
่
โดยตรงต่อชางท้าเครื่องทองตรอกสุเหร่าในยุคนั้น โดยหันมาใชเพชรลูกแทนเพชรซีก การฉลุลวดลายโปร่ง การตั้งกระเปาะ
้
้
แทนการฝังแบบโบราณ เป็นต้น ท้าให้ช่างทองตรอกสุเหร่าเปลี่ยนวิธีการผลิตท้าทองแบบดั้งเดิม หันไปใชวิชาการท้าทองแบบ
ใหม่ การท้าเครื่องทองโดยวิธีแบบโบราณจึงค่อย ๆ เลือนหายไป