Page 10 - MuseumSiam
P. 10
พานถม
พานถม เป็นเครื่องถมชนิดหนึ่ง ซึ่งหมายถึงภาชนะที่ท้าด้วยโลหะเงินหรือทอง มีลวดลายจากการแกะสลัก
เนื้อโลหะให้เป็นร่องลึก แล้วใช้ผงยาถมผสมน้้าประสานทองถมแทรกไปตามร่องของลวดลายให้เต็มพื้นที่ จนท้าให้ได้
ลวดลายที่เห็นเป็นสีตัดกับพื้นเนื้อโลหะ ศิลปะของการถมมีหลายรูปแบบ ได้แก่ ถมด้า ถมทอง ถมตะทอง และถมปัด ขึ้นอยู่
กับน้้ายาถมและสีเนื้อโลหะ
แผนที่แสดงพื้นที่ชุมชนบ้านพานถม
ชุมชนตรอกบ้านพานถม เป็นชุมชนใหญ่ชุมชนหนึ่งในพื้นที่ย่านบางล้าพู อยู่ในแขวงบ้านพานถม เขตพระนคร
กรุงเทพมหานคร ขอบเขตของพื้นที่ชมชนติดกับถนนประชาธิปไตย ถนนวิสุทธิกษัตริย์ ถนนราชด้าเนินนอก และคลอง
ุ
ี
่
่
ื
่
้
์
่
ิ
้
บางล้าพู โดยมีประวัติศาสตรพื้นที่สืบเนื่องมาตังแตชวงตนกรุงรัตนโกสนทร์ว่าเป็นแหล่งที่อยู่ของชางฝมอเครื่องถม ทั้งชาง
หลวงและชางพื้นเมือง โดยสามารถท้าเครื่องถมรูปแบบรูปทรงต่าง ๆ ได้อย่างหลากหลาย เชน พาน ขัน ผอบ (อ่านว่า ผะ -
่
่
ื
อบ) และตลับเครื่องส้าอาง ช่อเสียงของช่างถมจากชุมชนบ้านพานเลื่องลือไปจนถึงหัวเมืองทางใต้ จากเอกสารอัด
ุ
ส้าเนาเรื่องเครื่องถมบ้านพานถม โดยประชาคมฟื้นฟูวัฒนธรรมย่านบางล้าพูและชมชนบ้านพานถม ระบุว่าพระยา
ั
่
นครศรีธรรมราชได้ขอตวชางถมบ้านพานไปถ่ายทอดวิชาให้กับชาวเมืองเมืองนครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นที่มาของเครื่องถม
นคร จนกระทั่งในชวง พ.ศ. 2400 กิจการพานถมของชุมชนบ้านพานพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว เมื่อมีข้าราชการและผู้มีทุน
่
ทรัพย์ได้เปิดบ้านให้เป็น “นายเตา” ซึ่งเป็นการท้าเครื่องถมในเชิงธุรกิจอย่างเป็นระบบ มีคนงานจ้านวนที่แน่นอน และ
สามารถผลิตเครื่องถมได้อย่างครบวงจรตั้งแต่ต้นน้้าถึงปลายน้้า จึงท้าให้เกิดความสะดวกต่อผู้สนใจสั่งท้า และสามารถผลิตได้
หลายชิ้นมากขึ้น
ตัวอย่างผลงานเครื่องถมจากชุมชนบ้านพานถม
